Het onvermogen voorbij

 Overweging op Aswoensdag

Lezingen: Joël 2,12-18; Matteüs 6,1-6.16-18

Door omstandigheden die deels buiten onze eigen wil liggen zijn we tot een soort vasten gedwongen, dat we zelf niet hadden kunnen verzinnen. De coronapandemie dwingt ons om af te zien van spontane sociale contacten. Daardoor zijn we – al is het voor onze eigen bestwil – gedwongen om ons te onthouden van wat we heel gewoon hebben gevonden. Dat is wat vasten betekent: afzien van wat je als gebruikelijk of als normaal beschouwt. Daar komt nog iets bij: het is geen 'afzien van' omwille van het afzien zelf. Wat je ermee beoogt is, dat je meer doordringt tot de essentie van je leven. Afzien van wat gangbaar is omwille van het doorstoten tot de kern van je bestaan.

Foto van Pixabay.com

Nodig?

In die zin kun je de beperkingen door de coronamaatregelen ook beschouwen als aanleiding tot bezinning. Waar gaat het in ons bestaan nou werkelijk om? Het zou mij niet verbazen als we uiteindelijk tot de ontdekking komen, dat de ongebreidelde mobiliteit in de wereld waarin wij leven sterk heeft bijgedragen tot het ontstaan van deze pandemie. Ik gun ieder van harte de mogelijkheid om verre reizen te maken om de mooiste plekken van onze aarde te ontdekken. Ik gun iedereen van harte, dat de goedkoop geprijsde boontjes uit Kenia op onze Nederlandse tafels lekker smaken. Ik gun iedereen van harte, dat de tilapia uit Afrika of Indonesië een smakelijke aanvulling vormt op ons menu. Ik snap dat sommige handelscontracten niet gesloten kunnen worden als daar geen verre vliegreizen aan vooraf gaan. En ik begrijp dat een vakantie vanuit Zeeland naar de Achterhoek interessanter is dan naar Domburg.

Fotografie als vorm van bidden

Interview met Diana Nieuwold

in de serie Graven naar geloof

Vanuit haar woonplaats Hoogeveen naar Vlissingen is het een afstand van  bijna 300 kilometer. Het overbruggen van deze afstand (niet alleen naar Vlissingen, maar ook naar alle andere katholieke kerkgebouwen op Walcheren, de Bevelanden en Schouwen-Duiveland) heeft Diana Nieuwold er graag voor over. Want ze wil deze godshuizen en hun afzonderlijke details graag vastleggen op foto. Allemaal terug te vinden overigens op haar website www.kerkfotografie.nl. Maar waarom dan toch? Welke fascinatie, welke drive zit hierachter?

Diana Nieuwold (foto: Jan de Boer)

Met Diana heb ik afgesproken om precies deze vraag te bespreken via Skype. Want van Drenthe naar Zeeland – of omgekeerd – ga je niet even voor een kopje koffie. Ik heb Diana al kort gesproken, toen ze eind juli begon met haar fotoserie in de Petrus en Pauluskerk te Middelburg. In dat gesprekje liet zij het woord contemplatie vallen. Dat woord is voor mij de opstap voor het vraaggesprek via Skype. 'Het is opvallend,' zegt Diana, 'dat mensen, als ze op vakantie zijn, vrijwel altijd een moment nemen om een kerk te bezoeken. Of ze nu gelovig zijn of niet. Op een of andere manier willen ze de drukte achter zich laten, willen ze de stilte binnen gaan. Dat is precies wat ik zoek in het fotograferen van kerkgebouwen. Dat doe ik het liefst als ik helemaal alleen ben in een kerk, dus niet als het gebouw is open gesteld voor toeristen. Ik besef, dat ik daarbij afhankelijk ben van de welwillendheid van kosters.'

Aanpakken en bidden

Overweging bij de 29e zondag door het jaar (jaar C, Wereldmissiedag)

Lezingen: Exodus 17,8-13; Lucas 18,1-8

'Bidden? Welnee, joh. Dat is iets voor softies, hoor. Ik trek zelf mijn plan wel. Ik zorg, dat ik er kom op eigen kracht.' Dit zou zomaar een antwoord kunnen zijn van een willekeurige Nederlander, als je hem of haar in de winkelstraat zou interviewen met de vraag: bidt u wel eens? Bidden lijkt voor veel mensen een bezigheid, die niet meer past bij het levensgevoel van 2019.

Afbeelding: flickr.com

Maar misschien moeten we  niet te snel oordelen. Want bidden is er in vele variaties. We kennen de traditionele gebeden als het Onze Vader en het Weesgegroet. We kennen ook de schietgebedjes tot de heilige Antonius, als we wanhopig naar op zoek zijn iets. We kennen de psalmgebeden, de voorbeden in de kerkviering, of het stille en het meditatieve gebed. Wat al deze vormen van gebed gemeenschappelijk hebben, is dat er altijd een vorm van verlangen in wordt uitgesproken. Verlangen om iets terug te vinden, verlangen naar genezing, naar verbetering van een getroebleerde relatie, naar vrede en verzoening in de wereld waarin wij leven.

Heilige bezieling

Overweging bij de 17e zondag door het jaar (jaar C)

Lezingen: Genesis 18,20-32; Lucas 11,1-13

In de Nederlandse media is er nauwelijks aandacht voor geweest. Maar onder andere de Engelse Daily Mail heeft er uitvoerig over bericht. Een aantal katholieke organisaties was betrokken bij protesten in Washington. Het ging over het onmenselijke beleid van de regering Trump om kinderen van Mexicaanse migranten aan de grens te scheiden van hun ouders. Verschillende priesters en religieuzen zijn gearresteerd en geboeid weggevoerd. Het protest, waar ook vertegenwoordigers van andere religies bij betrokken waren, mag je opvatten als een vurige smeekbede om rechtvaardigheid.

Foto: Reuters

Inwoners van de Verenigde Staten vragen hun nationale leider om tot inkeer te komen. Ze bidden de president om de gerechtigheid te laten zegevieren boven wat door de overheid wenselijk wordt geacht. Door zich geboeid te laten wegvoeren vormen de religieuzen en priesters een onmiskenbare aanklacht tegen de onmenselijkheid van het overheidsbeleid. Hoe vurig kan een smeekbede zijn, wanneer priesters en religieuzen opstaan van hun knielbanken en de straat optrekken om te pleiten voor meer menselijkheid en meer gerechtigheid?

Een nieuw begin

Overweging bij het feest van de Doop van de Heer (jaar C)

Lezingen: Jesaja 40, 1-5.9-11; Lucas 3,15-16.21-22

Als je er zelf mee te maken hebt gehad, dat weet je het uit eigen ervaring: een scheiding valt niet mee. Je hele wereld wordt op z'n kop gezet. Mensen in je om­geving reageren misschien anders dan je had verwacht. De grond onder je voe­ten is weg geslagen. Je leven lijkt opeens één chaos. Niets is meer wat het was. Maar toch: je moet verder, proberen een nieuw begin te maken. Dat valt niet mee. Juist in zulke omstandigheden is het goed, dat er mensen zijn die met je meeleven. Mensen die jou een richting kunnen wijzen. Maar uiteindelijk moet je het zelf doen: zoeken naar een nieuw begin, naar een uitweg uit de chaos.

In de lezing uit Jesaja hebben we gehoord, dat ook het volk van Israël een nieuw begin mag maken. 'Troost je, mijn volk. Je straftijd is voorbij, je tekortkomingen zijn je vergeven.' Je moet je voorstellen, dat deze woorden van Jesaja heel optimistisch ge­klonken moeten hebben. Ze werden uitgesproken tegen de Israëlieten, die al vele jaren verbannen waren van eigen huis en haard. Naar Babylon waren ze gedeporteerd. Daar moesten ze wonen te midden van mensen die heel andere gebruiken en heel andere goden hadden. Maar Jesaja kondigt aan, dat zijn volk mag terugkeren naar het eigen land: Baan een weg voor de Heer!

Bidden door de telefoon

Een ervaring

Die maandagavond kwam ik thuis om 21:45 uur. Ik zag dat ik twee gemiste telefoontjes had van hetzelfde Belgische GSM-nummer. Ik belde terug en kreeg een jongeman met – inderdaad – een Belgisch accent aan de lijn. Hij was dringend op zoek naar een priester, die bereid was diezelfde avond nog biecht te horen. Hij verbleef in Vlissingen, dus legde ik contact met de lokale pastoor. Die was echter niet in de gelegenheid om de betreffende avond nog de jongeman te ontvangen. Wel de dag daarop.

Voorzien van die kennis belde ik de jongeman terug. In het tweede gesprek gaf hij aan, dat hem was
aangeraden nog die avond te biechten. Want, zo vertelde hij, een angstige droom had hem de voorgaande nacht twee keer bezocht. In die droom bevond hij zich in een cel, waar een bewaker voor had post gevat, maar die hij niet kon zien. Het opgesloten zijn vatte hij op als 'verkeerd bezig te zijn' en de bewaker moest erop toezien dat hij daarvoor zou boete doen.

Ondanks zijn aandringen kon ik hem niet in het vooruitzicht stellen nog diezelfde avond een biechtgesprek te hebben. Ik realiseerde met dat hij acuut behoefte had aan enige vorm van steun, want hij klonk nogal verward en angstig. Ik heb aangeboden om du moment samen met hem te bidden, want 'ook door de telefoon zal Onze Lieve Heer wel begrip hebben voor dit gebed.' Ik heb hem verteld, dat ik voor aanvang van het gebed een kaars zou aansteken met daarop een afbeelding van een vredesduif, die desgewenst ook symbool zou kunnen staan voor de heilige Geest. Zo hebben we dus gebeden: dat God de duisternis zou wegnemen en het licht zou geven dat op dit moment erg hard nodig was. We sloten af met het Onze Vader.

Daarna heb ik de jongeman geadviseerd zijn angstige droom als het ware weerstand te bieden door te gaan denken aan positieve ervaringen in zijn leven. En om die gedachtegang te ondersteunen heb ik aangeboden een foto van de kaars, waarbij we gebeden hadden, aan hem door te sturen via WhatsApp. Nadat ik dit had gedaan reageerde hij terug: 'Hartelijk dank. Zal mij helpen om aan het positieve te denken.'

De volgende dag liet ik hem – opnieuw met WhatsApp – het tijdstip weten, waarop hij terecht kon voor het biechtgesprek. Zijn reactie: 'Dat is een pak van mijn hart. Hartelijk dank voor alles, de kaars heeft geholpen. En het gebed ook.'

Een week later nam de jongeman de moeite om – opnieuw via WhatsApp – te laten weten: 'Hartelijk bedankt, de biecht heeft me enorm geholpen en ik heb een nieuwe start gekregen en genomen.'

De leegte leeg laten

Woorden, beelden, muziek. Persoonlijke invallen, nieuwsflitsen, contacten via sociale media. Vragen die anderen aan je stellen, reclamespotjes. We worden vandaag de dag explosief overspoeld met informatie. Zozeer zelfs, dat het noodzakelijk is om al die indrukken selectief te verwerken. Je kunt simpelweg niet alles tot je nemen. Het kan niet anders, of er gaan ook bepaalde signalen, vragen, opmerkingen en berichten langs je heen.

Voor een deel hebben we het ook aan onszelf te danken. Niet alleen hebben we de informatielawine zelf in het leven geroepen, we hebben ook de neiging om ze in stand te houden en te versterken. Want stel je voor, dat je een belangrijk bericht of een essentiële trend zou missen! Dus blijven we actief op zoek naar alles wat ons maar ten dienste kan staan om onze informatiehonger te stillen. En ja, ook zelf doe ik daar - meestal - vrolijk aan mee.

Leeg?

Zelfs tijdens vakanties (perioden dus, waarin je vrij 'mag' zijn) betrap ik mij erop, dat ik toch steeds bezig moet zijn, zij het ook in een ander tempo en met een andere gevoelswaarde. Lezen, fietsen, een spelletje op de tablet, zelfs een tukje overdag omdat het lichaam erom vraagt: ik blijf voortdurend 'bezig'. Zomaar een tijdje niksen, alles loslaten, 'leeg' worden: dat is er nauwelijks bij. Ja oké: ik neem afstand van de druk van het werk. Want wees gerust: mail en telefoon van het werk staan resoluut in de vakantiestand. Maar echt leeg worden?

In de wolken

Overweging op Hemelvaart

bij de oecumenische viering in 's-Heer Arendskerke

Lezingen: Handelingen 1,4-11; Johannes 17,9-11

Precies tien dagen geleden hebben wij de doden herdacht die gevallen zijn in en sinds de Tweede Wereldoorlog. Wij roepen hun namen, hun levens terug in onze herinnering, omdat wat zij deden nog steeds van betekenis is voor ons, vandaag. Ook als een dierbare uit ons midden is overleden, helpen de herinneringen ons om haar of zijn betekenis voor ons, vandaag, levend te houden. En vaak roept de ene herinnering de andere op. Herinneringen zijn dus belangrijk om iets of iemand betekenis te geven voor nu. Herinneren wil dus niet alleen zeggen: terug gaan naar het verleden; herinneren helpt ons ook verder op onze levensweg. Herinneren is: terugkijken om vooruit te kijken. De herinnering geeft kracht om door te gaan.

Het verhaal waarin verteld wordt, dat Jezus werd opgenomen in een wolk is ook zo'n verhaal. Zijn vrienden kunnen de gedachte aan hem maar niet loslaten, zoals je de gedachte maar niet kunt loslaten aan een geliefde die gestorven is. Maar in de verhalen die ons in de afgelopen weken zijn verteld hebben ontmoetingen plaatsgehad tussen Jezus en zijn vrienden. Zijn dood blijkt niet het einde te zijn van de hoop, die hij tijdens zijn leven heeft gewekt bij veel mensen. Maar vandaag is er een moment aangebroken, zo vertelt het verhaal, dat Jezus terugkeert naar de Vader. Opgenomen in een wolk, zo staat er.

Iederéén draagt iets bij

Interview met Marjolein van Roekel,

geestelijk verzorger in het Admiraal de Ruiterziekenhuis

in de serie Graven naar geloof

Onbekend maakt onbemind, zegt het spreekwoord. Maar daar komt verandering in, als de weergave van mijn gesprek met Marjolein van Roekel onder ogen van de lezers komt. Hoezo onbekend? Marjolein: 'Vanmorgen verzorgde ik een introductie voor nieuwe medewerkers in het ADRZ. Zelfs voor hen is het niet duidelijk, wat het werk van de geestelijk verzorger inhoudt. Wij werken in Goes met een team van drie geestelijk verzorgers: Jeannette van de Beukel en Marianne Zandbergen namens de protestantse kerken en ik zelf namens de katholieke kerk. Maar uitgangspunt bij ons werk is, dat wij beschikbaar zijn voor alle patiënten, ongeacht hun levensovertuiging.

Krachtbronnen

Wanneer mensen hier terecht komen, dan gebeurt het dat ze geconfronteerd worden met de waarom-vraag. Levensvragen, vragen rond zingeving komen sneller naar boven als je met ziekte of ernstige beperkingen te maken krijgt. Belangrijk in mijn werk is om in dergelijke situaties vooral te luisteren. Het past niet, dat ik de vragen van mensen beantwoord voor hen, maar dat ik hen help om hun eigen antwoord te vinden. Ik probeer aan te sluiten bij wat voor deze mens de krachtbronnen zijn, waaruit zij of hij kan leven. Dat vraagt maatwerk, want de richting waarin de antwoorden worden gevonden is afhankelijk van de eigen levensovertuiging. Ook in crisisomstandigheden, die door het ziekteproces worden versterkt, zie je dat mensen leren ontdekken hoe hun leven de moeite waard kan zijn, ondanks de beperkingen van dit moment of de handicaps in de toekomst.

Open voor wat op je pad komt

Interview met An Hantelmann

in de serie Graven naar geloof

Onmiskenbaar maar niet opdringerig staat op de vensterbank een mooi matglazen H. Hart-beeld, geflankeerd door twee kleine kaarsjes. Daarnaast een eenvoudig gaffelkruis zonder corpus, waarover een rozenkrans is gedrapeerd. Hoewel deze religieuze voorwerpen niet de eerste aandacht trekken in de woonkamer van An Hantelmann, zou haar interieur niet compleet zijn zonder deze attributen. 'Niet dat ik nou zo uitgesproken vroom wil zijn,' vertelt ze, 'maar het geloof heeft wel een duidelijke plaats in mijn leven.' Afkomstig uit Rotterdam woont An al ruim dertig jaar met veel plezier in Brouwershaven. 'Heerlijk rustig,' zegt ze, 'maar af en toe moet ik toch even de sfeer van een stad opsnuiven. Met een zoon die in Amsterdam woont, is dat nooit een probleem.'

Bijbel

De oecumenische contacten hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in de wijze waarop An geloof en kerk wil  beleven. Vandaar dat ze, al weer zo'n tien jaar terug, aansluiting zocht bij een bijbelgroep die oecumenisch georiënteerd was. Vier jaar geleden deed ze een poging om vanuit de katholieke hoek een bijbelgroep van de grond te krijgen. 'Ik kreeg de gelegenheid om een avond lobbywerk te doen bij de bijeenkomsten van Geloven Met Volwassenen in Zierikzee. Het heeft wel wat moeite gekost, maar uiteindelijk zijn we met een groepje van zes van start gegaan. En toch ook weer oecumenisch,' voegt An er glimlachend aan toe.