Je beeld herzien

 Overweging op de 2e zondag van Pasen (B)

Lezingen: Handelingen 4,32-35; Johannes 20, 19-31

Afbeelding:
www.augustinusparochie.nl

Als je voor het eerst samenkomt met een nieuwe groep, in een nieuwe klas of met nieuwe collega's, dan is het altijd aftasten. Hoe liggen de onderlinge verhoudingen? Wie komt sympathiek over? Is er een druktemaker in de groep? Wie houdt zich op de achtergrond? Gaandeweg leer je elkaar beter kennen en weet je wat je aan elkaar hebt. Onderling vertrouwen is iets dat verdiend moet worden, maar het kan evengoed beschadigd worden. Vaak gaan we daarbij uit van de gedachte: eerst zien en dan geloven.

Andere volgorde

Jezus nodigt ons vandaag uit om de omgekeerde volgorde te hanteren. Eerst geloven, dan zien. Deze ongebruikelijke volgorde vraagt het nodige lef. Waar je uitgaat van 'eerst zien, dan geloven' wil je een tastbaar bewijs. In wezen kun je het zien als een uiting van wantrouwen. Pas nadat de ander heeft aangetoond, dat zij of hij betrouwbaar is ben je bereid ook inderdaad je vertrouwen te geven. Jezus echter vraagt ons de moed op te brengen een sprong in het duister te maken. Zalig die niet gezien en toch geloofd hebben. De ongebruikelijke zienswijze die Jezus ons voorstelt is niet iets wat je van de ene dag op de andere jezelf eigen maakt. Vaak is er een groeiproces nodig om tot een nieuw inzicht te komen.

Ons diepste verlangen

 Overweging bij de 2e zondag door het jaar (B)

Lezingen: 1 Samuel 3,3b-10.19; Johannes 1,35-42

Het verlangen van veel mensen wordt danig op de proef gesteld in deze dagen. Het vooruitzicht om verlost te worden van de beperkingen vanwege de coronamaatregelen lijkt nog ver weg. Contacten met geliefden en vrienden, met collega's, klanten of leerlingen zijn anders, toch zeker minder spontaan dan we zouden willen. Maar door ons het verlangen en de hoop op verbetering niet te laten afnemen proberen we vol te houden tot er licht is aan het einde van de tunnel.

Afbeelding: nl.pinterest.com

'Verlangen' is misschien wel het meest centrale woord in de evangelielezing van deze dag. Het is – als je het verhaal van Johannes leest vanaf het begin – ook het allereerste woord dat Jezus spreekt: wat verlangen jullie? Kennelijk is zijn missie van meet af aan erop gericht om het diepste verlangen van mensen, hun meest krachtige hunkering, aan het licht te brengen. De twee volgers zijn Jezus op het spoor gekomen door de woorden van Johannes: deze is het Lam van God. Deze benaming doet in het Jodendom denken aan het paaslam, dat genuttigd wordt tijdens de herdenking van de bevrijding uit de slavernij in Egypte. Verlangen en bevrijding zijn dus kennelijk twee begrippen die nauw met elkaar verwant zijn. Zoals ook wijzelf verlangen naar bevrijding van de huidige beperkingen.

Dat het niet kan, en toch waar is

Overweging op de 2e zondag van Pasen (jaar C)

Lezingen: Handelingen 5,12-16; Johannes 20,19-31

Soms kom je mensen tegen die – zonder een spier te vertrekken – een verhaal kunnen opdissen, waardoor je gaat geloven dat het nog gebeurd is ook. Pas als je erover gaat nadenken, kom je tot de conclusie, dat het niet waar kan zijn.

Op zijn kop

Tomas hoefde niet lang na te denken om te concluderen, dat het niet waar kon zijn, wat zijn vrienden hem vertelden. 'Jezus gezien? Neem je grootje in het ootje, maar mij niet!' Tomas wist heel goed wat er gebeurd was. De arrestatie en executie van Jezus stonden nog helder op zijn netvlies. De gedachten aan de oneervolle dood van Jezus, en misschien nog wel meer de onrechtvaardigheid ervan, kon hij maar niet uit zijn kop zetten. En nu zou het volgens zijn vrienden opeens helemaal anders zijn? Ja, dag!

De gekruisigde = de verrezene

Overweging op de 2e zondag van Pasen (jaar B)

Lezingen: Handelingen 4,32-35; Johannes 20,19-31

Je hebt mensen, die alleen maar te overtuigen zijn met onomstotelijke feiten en harde cijfers. Ze vertrouwen je alleen maar, als je ook werkelijk laat zien dat je dat vertrouwen waard bent. Het kan heel lastig zijn om zulke mensen, die door sommigen ook wel als criticasters worden beschouwd, te overtuigen van de waarheid of van de waarde van een bepaald gegeven. En langs de andere kant kan het ook heel gezond zijn om kritisch te kijken naar de realiteit, voordat je je laat overhalen om in te stemmen met een bepaalde kijk op de werkelijkheid.

De vinger op de wonden

Het lijkt wel alsof Jezus die kritische houding afwijst, als hij aan Tomas de lichtelijk sarcastische vraag stelt: 'Omdat je mij gezien hebt, geloof je?' En hij doet er nog een schepje bovenop met de vaststelling: 'Zalig die niet gezien en toch geloofd hebben.' Is dat dan een afwijzing van de twijfelaar? Ik ben geneigd om te zeggen: nee. Want Jezus erkent dat de twijfel er is, doordat hij Tomas de gelegenheid geeft de vinger op de wonden te leggen. Hij laat dus ruimte voor de twijfel. De twijfel, de kritische kijk op de gang van zaken, is voor Tomas essentieel om zich ervan te verzekeren dat de verrezene dezelfde is als de gekruisigde. Hij wil zich niet laten misleiden door de verhalen van zijn vrienden, dat ze de Heer gezien hebben.

Loslaten om te behouden

Overweging op de tweede zondag van de Veertigdagentijd (jaar B)

Lezingen: Genesis 22,1-2.9a.10-13.15-18; Marcus 9,2-10

Bij mensen die aan ernstige vormen van diabetes lijden gebeurt het wel, dat een deel van de voet of het been moet worden geamputeerd. Dat is een vergaande ingreep, die behoorlijk wat consequenties heeft voor de manier waarop de persoon in kwestie zijn leven verder kan inrichten. Als een dergelijke operatie niet zou worden uitgevoerd, dan loopt het leven dan de diabeticus een groot gevaar. Wat hier gebeurt is, dat afstand wordt gedaan van een lichaamsdeel om het leven van de patiënt te behouden. Je moet dus iets loslaten om iets anders – iets dat heel wezenlijk is – vast te houden.

Afbeelding: Pixabay.com

Het ene loslaten om het andere te behouden: daarover gaat ook in de lezingen van deze zondag. Abraham heeft zoiets als een innerlijke stem gehoord, die hem opdraagt om zijn zoon als offer aan God op te dragen. Wij kunnen ons daar nauwelijks een voorstelling van maken, maar in de omringende cultuur waar Abraham deel van uitmaakte, waren kinderoffers heel gebruikelijk. Zou God, dezelfde God die hem een welvarende toekomst en een rijk nageslacht heeft beloofd, zou die God nu zijn enige zoon, dus zijn enigst mogelijke hoop op een toekomst, zou die God dit kind van hem opeisen? Wanhopig moet Abraham met deze vragen hebben geworsteld. Maar in deze worsteling, en met deze onmogelijke vragen, gaat hij op weg. Je zou zeggen, dat Abraham bereid is om zijn eigen plannen voor de toekomst los te laten in het bijna onmogelijke vertrouwen dat God een toekomst voor hem zal open houden. Hij laat zijn eigen toekomst los om de toekomst van God te behouden.

Geroepen tot zegen

Overweging bij de 2e zondag van de Veertigdagentijd (jaar A)

Lezingen: Genesis 12,1-4a; Matteüs 17,1-9

Het is iedere week hetzelfde patroon: de was moet gedaan worden, de boodschappen in huis gehaald, misschien wel opvang van de kleinkinderen. De dagelijkse mantelzorg voor je partner. Of op je werk telkens weer in overleg met een minder sympathieke collega, de deadline die gehaald moet worden, of de zoveelste klant die onterecht zijn klachten op je richt. Het leven kan zich soms van een hele grauwe kant laten zien, als de sleur de overhand lijkt te krijgen. De vraag naar zin en betekenis van je leven komt dan gemakkelijk naar boven. Het antwoord op die vraag is soms ver te zoeken.

Hoogtepunt

In het stukje dat voorafging aan het evangeliegedeelte van deze zondag vertelt Jezus aan zijn leerlingen dat zijn weg er een is die eindigt met lijden en dood. Dat kan er niet in bij Jezus' vrienden. Dat zou toch compleet zinloos zijn, terwijl hij nog wel zoveel goed doet voor ieder die er niet bij hoort! Ook hier komt de vraag naar zin en betekenis heel rauw op tafel te liggen. En ja: ook hier is het antwoord verre van eenvoudig. Want Jezus laat zijn vrienden weten, dat ook zij hun kruis op zich moeten nemen.

Verander je denkraam

Overweging op de 2e zondag van de Advent (jaar A)

Lezingen: Jesaja 11,1-10; Matteüs 3,1-12

Door het koude winterweer van de afgelopen dagen moest extra inzet geleverd worden bij de gladheidsbestrijding. ‘s Morgens moest je eerst je autoruiten krabben en sneeuwvrij maken. Nogal wat ongemak dus, maar eigenlijk valt er wel mee te leven. Veel meer problemen levert het koude winterweer op voor mensen zonder vaste woon- of verblijfplaats. Verschillende gemeenten in Nederland hebben de winteropvangregeling voor daklozen, eerder dan gepland, in werking gesteld. Want het mag toch niet waar zijn, dat mensen in de kou blijven staan. Daar zijn we het in ons beschaafde Nederland toch wel over eens, denk ik.

Mensen laat je niet in de kou staan, ook niet in figuurlijke zin. Toch moeten we onszelf steeds weer ervan doordringen, dat dit niet vanzelfsprekend is. Zeker in deze Adventsperiode, nu wij ons proberen klaar te maken voor het geboortefeest van onze Heer, zullen we daar nog wat extra aandacht aan moeten geven. De woorden van Jesaja en van Johannes de Doper kunnen ons daarbij de weg wijzen.

Het beste voor het laatst

Overweging bij de 2e zondag door het jaar (jaar C)

Lezingen: Jesaja 62, 1-5; Johannes 2, 1-12

Als je naar een concert gaat van een groot artiest, dan kun je er donder op zeggen, dat de grootste hit wordt bewaard tot het laatst. Zo wordt het concert van Simon and Garfunkel in Central Park, New York 1981, afgesloten met als toegift The Sound of Silence. De knaller, de uitsmijter, de apotheose wordt altijd bewaard tot het laatst. Want met die muziek in je oren ga je per slot van rekening naar huis.

Muurschildering in de Benedictijnerabdij
Keizersberg in Leuven

In het evangelie horen we het bekende verhaal over een bruiloftsfeest in Kana. Het feest dreigt een mislukking te worden als de wijn op raakt. Op aandringen van zijn moeder zorgt Jezus ervoor, dat het feest geen fiasco wordt. Maar het meest verwonderlijke is de ontdekking van de tafelmeester, dat de beste wijn bewaard is tot het laatste. De apotheose is voor het slot van het feest. En met die uitsmijter gaan de gasten naar huis.

Een menselijk gezicht

Overweging op de 2e zondag van de Advent (jaar C)

Lezingen: Baruch 5,1-9; Lucas 3,1-6

Misschien heeft u wel eens patience gespeeld. Het spelletje heet natuurlijk niet voor niets zo. Je moet inderdaad veel geduld hebben, voordat je 'n keer helemaal kunt uitspelen. Wist u trouwens, dat de woorden patience en patiënt qua betekenis heel dicht bij elkaar staan? Een patiënt moet immers ook geduld oefenen tot het moment, waarop hij genezen wordt verklaard. Hij moet wachten, wachten tot hij weer beter is. Maar als patiënt hoef je niet alleen maar passief te wachten. Je kunt vaak zelf heel wat doen om je genezing te bespoedigen. Gezond eten, fysiotherapie, je medicijnen nemen, en soms ook: beter willen worden. Wachten op herstel kan samengaan met verwachten. Verwachten is een actieve vorm van wachten: jezelf gereed maken voor de dingen die nog komen moeten. Zoals ouders in verwachting de babykamer gereed maken voor de komst van hun kindje.

Gereed

Deze Adventstijd is ook een tijd van verwachten. Weken waarin we ons gereed maken voor de komst van het kerstkind in onze wereld. Waar wachten we dan eigenlijk op? Want het kerstkind is toch al in onze wereld gekomen, meer dan 2000 jaar geleden? Waarom komen we die gebeurtenis dan elk jaar opnieuw tegen in onze gang door de tijd? En op welke manier kunnen we ons dan gereed maken voor de komst van dat kerstkind?

Niet uitzichtloos

Overweging op de 2e zondag van de Veertigdagentijd (jaar B)

Lezingen: Genesis 22, 1v.9a.10-13.15-18; Marcus 9,2-10

Icoon van de Gedaanteverandering
Pythagorion, Samos, Griekenland

We leven in een tijd, waarin we controle hebben over veel terreinen in ons leven. Een vakantie naar Amerika kun je op voorhand zelf van dag tot dag uitstippelen met informatie die op internet is te vinden. Een trainingsschema kan je goede diensten bewijzen om een vooraf gestelde prestatie te behalen. De gezondheidszorg helpt ons om onze levensverwachting van jaar tot jaar naar boven bij te stellen. Toch overkomen ons bepaalde gebeurtenissen, die onze plannen en verwachtingen zwaar en en zelfs heel heftig kunnen doorkruisen. Ernstige ziekte, het verlies van een dierbare, gebrouilleerde verhoudingen, pest- en treitergedrag van anderen: het maakt ons kwetsbaar en soms compleet weerloos. Hoe graag we het ook anders zouden willen: het lijden maakt deel uit van ons leven.

Tegen de culturele druk

De lezingen van vandaag kunnen ons helpen om – aan het lijden voorbij  – te blijven zoeken naar hoop en perspectief. Het lijden komt voor Abraham heel dichtbij, als hij op de proef wordt gesteld in het offeren van zijn zoon. Deze onmenselijke opgave is des te schrijnender, als je beseft dat Abraham en zijn vrouw Sara tot op hoge leeftijd kinderloos zijn gebleven. Isaäk is hun oogappel, hun hoop voor de toekomst, hun oudedagsverzekering in een tijd waarin zoiets als AOW nog niet bestond. Hij is degene die de mogelijkheid van een nageslacht in zich draagt, en daarmee het perspectief open houdt naar morgen en overmorgen.

Belofte wordt realiteit

Overweging op de 2e zondag van de Advent (jaar B)

Lezingen: Jesaja 40,1-5.9-11; 2 Petrus 3,8-14; Marcus 1,1-8

In de jaren 30 van de vorige eeuw was Dietrich Bonhoeffer een bekende predikant en theoloog in Duitsland. Hij was een markante tegenstander van het nazi-regime. Hij werd gearresteerd op aanklacht van hoogverraad. Na een verblijf in verschillende gevangenissen en concentratiekampen werd hij op 9 april 1945 geëxecuteerd. Een van zijn mooiste gedachten vind ik de volgende: 'God vervult niet al onze wensen, maar wel al zijn beloften.' Daarmee brengt Bonhoeffer twee dingen onder de aandacht. God komt niet tegemoet aan alles wat wij graag zouden willen. Er zijn wensen en verlangens, die niet vervuld worden. Maar de medaille heeft een keerzijde. Want God vervult wel wat hij toezegt aan mensen. En die belofte heeft altijd te maken met waar het in de lezingen van vandaag om gaat. God belooft namelijk gerechtigheid en vrede, hij belooft toekomst voor mensen, hij belooft een wereld waarin alle mensen een plaats zullen krijgen. En aan die belofte, zegt Bonhoeffer, blijft God trouw.

Oké, zullen sommige mensen misschien zeggen, belofte maakt schuld. Als God dan gerechtigheid en vrede belooft, waarom zorgt hij daar dan niet voor? Er zijn zelfs mensen, die ermee willen spotten: 'Wat is dat nou voor een God, die zijn belofte niet waar maakt? Kun je hem soms niet vertrouwen?' Ook in de tweede lezing hebben we gehoord, dat er mensen zijn die menen, dat God talmt met zijn belofte. Maar, zegt Petrus, dat is niet zo. Wat er aan de hand is, is dat God geduld heeft, veel meer dan mensen. Hij wil mensen daarmee de gelegenheid geven dat ze tot inkeer komen.