Niet zwijgen

 Overweging bij de 23e zondag door het jaar (A)

Lezingen: Ezechiël 33,7-9; Romeinen 13,8-10; Matteüs 18,15-20

Op Omroep Zeeland Radio komt geregeld een spotje voorbij, waarin 'Goed bezig!' in verschillende toonaarden wordt geroepen. Het is een uitnodiging om via de radio een compliment te geven aan iemand die dat dik verdiend heeft. Soms moet je je ervan bewust worden, dat een compliment echt wel op zijn plaats is, want van de meeste dingen die goed gaan vinden we dat al snel heel normaal. Toch gaat het geven van een compliment ons doorgaans gemakkelijker af dan wanneer we een ander moeten terecht wijzen. Want zo'n terechtwijzing begint met de vaststelling, dat een ander iets verkeerd heeft gedaan. Maar als die constatering zonder gevolg blijft, dan doe je in feite zelf ook iets verkeerd.

Mededogen

De profeet Ezechiël is zich daarvan maar al te goed bewust. In de eerste lezing horen we hoe hij namens God als wachter is aangesteld over het volk van Israël. Hij moet de Israëlieten waarschuwen als ze van het rechte pad afwijken. Het zijn nogal krachtige woorden, waarmee de taak van de wachter wordt omschreven. Als hij niet waarschuwt, dan eist God bij hem het bloed van de boosdoener op. Daarmee wil gezegd zijn: als je onrecht ziet en vervolgens wegkijkt, dan ben je mede schuldig aan het onrecht. Je mag niet zwijgen als je ziet dat de menselijke waardigheid geweld wordt aangedaan. Zeker wanneer dat het geval is bij mensen die zichzelf niet verdedigen kunnen. Denk aan jonge kinderen, onzekere pubers, dementerende ouderen, mensen die de weg niet weten in de bureaucratie of in de snelle digitale wereld, zelfs aan mensen die verslaafd of dakloos zijn. Je mag niet wegkijken. Anders kleeft er ook schuld aan jou.

De prijs van het overleven

Filmrecensie van Brødre / Brothers (2004)

Regie: Susanne Bier

Kun je leven met een zware persoonlijke schuld, ook al is die schuld jou opgedrongen? Is de dood van je medegevangene jouw eigen verantwoordelijkheid, ook al was het een keuze tussen zijn leven en dat van jezelf? Dit is het ondraaglijke ethische dilemma waarmee Michael als beroepsmilitair moet zien klaar te komen na zijn onverwachte terugkeer uit Afghanistan.

Het verhaal begint wanneer Michael Lundberg zijn broer Jannik afhaalt uit de gevangenis. De twee
mannen zijn erg verschillend van aard. Waar Michael zijn zaken goed op orde heeft, laat Jannik veel op zijn beloop. Orde, vaderlandsliefde en een mooi gezin zijn de belangrijkste waarden in het leven van Michael, terwijl zijn broer dit alles niet binnen zijn bereik heeft. Jannik is daarom niet ervan gediend, dat zijn broer – namens hem – excuses heeft aangeboden aan de vrouw die hij bij een bankoverval zwaar mishandeld heeft. Hij wil niet dat Michael verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden.

Van iedereen

Het was een feest van eensgezindheid daar op het festival van Werchter is 1994. The Scene kreeg moeiteloos het publiek mee toen Iedereen is van de wereld werd gezongen. Het nummer is inmiddels een klassieker geworden in de geschiedenis van de Nederlandse popmuziek. Het wordt uit volle borst en - mag je aannemen - met overtuiging meegezongen. Iedereen is van de wereld, en de wereld is van iedereen.

Als je in een goede stemming bent (wat meestal het geval is als je een muziekfestival of concert bezoekt), dan valt het je makkelijk om een tekst als deze mee te zingen. Samen met vele, vele anderen, drankje in de ene hand en je andere hand om de schouder van je buurvrouw/man, springend, klappend op het ritme van de muziek - dat is 100% genieten. Iedereen is van de wereld, en de wereld is van iedereen.

Het refrein dreunt nog na in mijn hoofd als ik in de afgelopen weken trieste beelden voorbij zie komen van vele, vele anderen die ook eensgezind zijn. Niet eensgezind in hun muzikale saamhorigheid, maar in hun vastberadenheid om hun onveilig geworden vaderland achter te laten, wanhopig op zoek naar een plekje in de wereld waar anderen hen niet naar het leven staan. Iedereen is van de wereld, en de wereld is van iedereen.

Niemand laat huis en haard, niemand laat zijn hele hebben en houden, niemand laat zijn oude moeder en andere dierbare familieleden achter, als daar niet een dringende noodzaak voor is. Wanneer je niet weet, of je de dag van morgen nog wel levend zult zien, wanneer je voor je kinderen (je eigen vlees en bloed) geen veilige toekomst kunt opbouwen, wanneer je moet leven tussen de vuurlinies van elkaar rivaliserende partijen of in je kapot geschoten huis, eigenlijk niet meer dan een krot, dan neem je op een bepaald ogenblik een besluit. Iedereen is van de wereld, en de wereld is van iedereen.

En dan begint de lange, vaak barre reis. Een reis, die niet alleen in financieel opzicht een hoge prijs van je vraagt, maar ook mentaal en fysiek. Te veel mensen is een wankele boot, medevluchtelingen die onderweg verdrinken of totaal uitgeput neervallen, grensposten die als onneembare vesting gebarricadeerd worden, onzekerheid over het bereiken van je bestemming (waar die ook mag zijn...) - het is een compleet onzekere onderneming. Maar terug gaan is geen optie. Er is slechts één houvast. Iedereen is van de wereld, en de wereld is van iedereen.

En zou het ons, inwoners van de westerse wereld (een wereld die zichzelf graag afficheert als beschaafd) lukken om dit refrein mee te zingen met die troosteloze stoet van verdreven en onzekere mensen? Of reserveren we de klassieker van The Scene liever voor het festival of de concertzaal? En laten we dan de angst voor het verlies van ons eigen hebben en houden toch maar prevaleren boven het dringende appel dat vluchtelingen in steeds grotere aantallen op ons doen? Laten we dan niet eigenlijk een stuk van onze eigen beschaving varen en een deel van onze menselijke waardigheid verloren gaan, wanneer we harteloos omgaan met wie wanhopig op zoek is naar een veilige plek voor zichzelf en zijn kinderen?  Ook voor ons is er in deze kwestie per slot van rekening slechts één houvast  Iedereen is van de wereld, en de wereld is van iedereen.

Van iedereen.

Van iedereen.

Van iedereen.

Van iedereen.

Van iedereen.