Opgesloten

Beschouwing

Kort voor de kerst werd bij Omroep Zeeland een item uitgezonden over de beleving van dit mooie feest door gedetineerden in de penitentiaire inrichting Torentijd. Later was het item ook te zien op de Facebookpagina van de omroep met de kop In de cel tijdens de feestdagen: 'Het zijn extra zware dagen'.

Afbeelding van pixabay.com

Als toelichting schrijft de redacteur: 'Terwijl de meeste mensen plannen maken om de kerstdagen met
familie of vrienden door te brengen, zijn er ook een heleboel mensen die niet bij hun geliefden kunnen zijn. Mensen die opgesloten zitten bijvoorbeeld. Dat zijn in PI Torentijd in Middelburg dit jaar zo'n 170 gedetineerden. M. is één van de 170 gedetineerden die de kerst zonder familie door moet brengen. "Het is heel vervelend om niet thuis te zijn. Ik zou natuurlijk ook liever bij mijn familie en kinderen zijn, maar helaas is het dit jaar niet zo."

De feestdagen zijn ook voor de penitentiair medewerkers bijzondere dagen om te werken. Als om vijf uur de celdeuren op slot gaan denken de penitentiaire inrichtingswerkers nog wel een keer extra aan de gedetineerden. "Het geeft toch een extra dimensie. Je wenst ze een goede avond, maar weet dat onze avonden heel erg verschillen. Ik zit gezellig bij vrienden en familie en zij zitten alleen op hun cel", zegt een van de penitentiair medewerkers.' Aldus de redacteur.

Omgaan met imperfectie

Beschouwing

De tragische gebeurtenissen rond het zoeken en vinden van het lichaam van Anne Faber hebben in de samenleving veel los gemaakt. Door gebeurtenissen als deze wordt nieuwe voeding gegeven aan een maatschappelijke discussie, waarin geen eenduidige antwoorden te geven zijn. De worsteling over de bewegingsruimte van zedendelinquenten legt een pijnpunt bloot in onze samenleving, waarvoor geen simpele oplossing beschikbaar is. Het mag duidelijk zijn, dat wie schade toebrengt aan individuen of groepen binnen onze samenleving, daarvan (zoveel als mogelijk) moet worden weerhouden. Of – in geval van reeds berokkende schade – daarvoor moet worden bestraft volgens de geldende rechtspraak. En wanneer de dader zijn/haar straf heeft uitgezeten, moet er de mogelijkheid zijn om op een of andere wijze terug te keren in de samenleving.

Maakbaar

Laat mij heel duidelijk zijn. Gedwongen seksuele omgang met kinderen of volwassenen, op welke wijze dan ook, keur ik ten stelligste af. En tegelijk constateer ik, dat de maatschappelijke onrust, die ontstaat wanneer bekend wordt dat een veroordeelde (zeden)delinquent vrij komt, een verontrustend signaal is van iets dat veel dieper zit. De vraag is immers, hoe wij als samenleving omgaan met het imperfecte. Het algemene aanvoelen is: het kwaad dat ooit is aangericht, kan, mag en zal niet meer worden getolereerd. De persoon, die dat onheil op zijn geweten heeft, mag op geen enkele wijze de kans krijgen terug te vallen in het kwalijke gedrag. Dat willen we niet meer zien gebeuren. En dus moet de dader zover mogelijk verwijderd worden van waar wij het kwaad zouden kunnen waarnemen. Het is deze maatschappelijke onrust die ertoe leidt, dat we een mogelijke toekomstige recidivist feitelijk de toegang tot onze samenleving ontzeggen.

Nalatigheid

Opinie

In de klassieke kerkelijke opvatting wordt de acedia (ἀκηδία ) gezien als een van de zeven hoofdzonden. Het is de aanduiding voor nalatigheid, verwaarlozing, gemakzucht of traagheid. Wie zich erdoor laat leiden, kiest voor het gemak van de middelmaat. De steeds grotere waardering voor het populisme beschouw ik als een knieval voor deze middelmaat. De meeste leiders van het populisme zien zichzelf als mensen die hun nek uitsteken: 'Ik zeg tenminste, wat anderen niet durven.' Maar als het maaiveld lager en lager komt te liggen, dan is het niet moeilijk om daar bovenuit te komen. Moedig is niet om in spitse oneliners te formuleren, wat het gros van de mensen als overtuiging meent te moeten debiteren. Moedig is het om de eenzame positie te kiezen in de marge, een positie die wars is van middelmatigheid en van het volgen van de mainstream.

Het geluk van de eenzaamheid, een essay van Connie Palmen (opgenomen in de bundel Het drama van de afhankelijkheid [Amsterdam 2017]), is 'bedoeld als verzet tegen een toenemend populisme en de heersende tirannie van de middelmaat, tegen de ophemeling van het populaire, gewone en zogeheten echte, tegen de dictatuur van de comsumentenmarkt, tegen de vulgaire minachting van het uitzonderlijke. … Populisme verpulvert het persoonlijke, is a-historisch en maakt gemeenzaam door het aanwakkeren van vijandschap tegenover het gemeenschappelijke.'(p. 267v)

Ook in onze geloofsgemeenschappen worstelen voorgangers en anderen met het gegeven, dat leden van die gemeenschap meegaan in de zuigkracht van het populisme. Het is niet eenvoudig om daarover in respect en openheid een dialoog te voeren op basis van gelijkwaardigheid. Emoties vormen in deze discussie vaak een krachtiger instrument dan argumenten. Het vraagt moed om desondanks het gesprek aan te gaan. Het hart echter van de evangelische boodschap is erop gericht om mensen niet uit- maar in te sluiten. Dat is niet altijd vanzelfsprekend, laat staan gemakkelijk. Wie deze weg kiest, loopt de kans weggehoond of afgebrand te worden. Maar wie het gesprek uit de weg gaat, moet beseffen dat hij zich bezondigt aan de acedia.

Eerder verschenen in de Nieuwsbrief van de Vereniging voor Pastoraal Werkenden Breda, september 2017

Een krachtig kompas

Beschouwing

De kaarten zijn geschud, maar het spel moet nog gespeeld worden. Nu de verkiezingsuitslag is vastgesteld zullen de volksvertegenwoordigers de wijsheid moeten opbrengen om ons land een – wat mij betreft humane – richting naar de toekomst te wijzen. Geen enkele partij is in staat om dit op eigen houtje te doen. Er zullen dus overeenkomsten gevonden moeten worden, die werkbaar zijn. Dat vraagt wederzijds vertrouwen.

De door velen gevreesde overwinning van de Twitteraar-vanaf-de-zijlijn is weliswaar geen eclatant succes geworden, hij is er wel in geslaagd om de politiek een stevige afbuiging naar rechts te laten maken. En als je het politieke spectrum van links tot rechts mag typeren van sociaal en solidair tot zelfredzaam en eigen broek ophouden, dan zou bij de formatiebesprekingen de angst wel eens een grotere rol kunnen gaan spelen dan gewenst, alle verkiezingsretoriek van 'optimisme' en 'realisme' ten spijt.

Verdraagzaam

Beschouwing

Zou 2017 een jaar van verdraagzaamheid kunnen worden? De vraag kwam bij mij naar boven naar aanleiding van het jaarlijks heviger afsteken van vuurwerk bij de jaarwisseling. Het knalvuurwerk kan mij werkelijk niet bekoren. Al enkele jaren kijk ik uit principe ook niet meer naar de kleurige en indrukwekkende vuurpijlen die de lucht in gaan. De angstige en dodelijk nerveuze huisdieren, de onzinnige verontreiniging van ons leefmilieu, het onveilige gevoel van kinderen en ouderen die over straat willen, dit alles voor een bedrag van een slordige 68 miljoen euro (terwijl Serious Request in vergelijking met dit bedrag 'slechts' een kleine 9 miljoen opbracht) - het zijn voor mij argumenten genoeg om te wensen dat het vuurwerkgeweld bij wet verboden zou worden.

Maar ik moet mijzelf tot de orde roepen. Ik begon met de vraag of 2017 een jaar van verdraagzaamheid zou kunnen worden. Afgezien van het gegeven, dat een volledig vuurwerkverbod niet haalbaar - en misschien zelfs niet wenselijk - is, vind ik dat er ruimte moet zijn (zij het niet onbeperkt) voor ieder die plezier beleeft aan vuurwerk. Ik wil verdragen dat een aantal mensen vuurwerk-minded zijn. Ik wil ook verdragen dat er mensen zijn die andere eetgewoontes erop na houden. Ik wil verdragen dat mensen het niet met mij eens zijn, op welke gebied dan ook. Ik wil verdragen dat mensen op 15 maart in het stemhokje andere keuzes maken dan de mijne. Ik wil verdragen dat er mensen zijn (al wordt dit een stuk moeilijker), die ondoordachte en soms zelfs denigrerende opmerkingen maken over andere bewoners van ons land, want ik besef dat deze opmerkingen gemaakt worden uit onwetendheid en angst. Maar ik krijg het echt moeilijk als ik moet verdragen dat mensen notoir onverdraagzaam zijn.

Aan de angst voorbij

Beschouwing

De toestroom van vluchtelingen in ons land geeft aanleiding tot verschillende, soms heftige en tegengestelde reacties. Dat varieert van berichten over een Emotioneel afscheid vluchtelingen bij vertrek uit crisisopvang Middelburg tot Brabantse gemeenten kijken weg voor vluchtelingenprobleem. De problematiek omtrent de opvang van vluchtelingen is complex. Een eenvoudige benadering is er niet. Want de grote toestroom en de pogingen om een humane opvang te realiseren hebben grote maatschappelijke gevolgen. De verschillen van inzicht lopen dwars door de samenleving, ze verdelen op bepaalde momenten ook beroepsgroepen of families, ze zorgen voor spanningen die niet altijd goed te hanteren zijn. Zelfs binnen de kerken is er niet altijd eensgezindheid.

De waarschuwende geluiden van mensen die zich afvragen of de opvang van vluchtelingen niet ten koste gaat van hun vooruitzichten op een volwaardige uitkering, op een goede huurwoning, op werk en inkomen, dienen uiterst serieus genomen te worden. De bezuinigingen van de laatste jaren hebben hun tol al geëist. Ook de signalen van mensen die bang zijn dat de komst van vluchtelingen nadelig zou zijn voor de eigen Nederlandse identiteit moeten niet zomaar genegeerd worden. De groeiende populariteit van de PVV is een ernstig teken aan de wand, dat niet straffeloos ontkend kan worden.

Gemeenschappelijk

Elk van de hierboven genoemde signalen verdient een eigen en weloverwogen reactie, die ik hier echter niet uitvoerig kan weergeven. Wat de geluiden van protest intussen gemeenschappelijk hebben, is dat ze voortkomen uit angst. Het betreft vooral de angst om te verliezen: je uitkering, de hoop op woonruimte, je werk, de eigen identiteit, misschien politieke macht. De angst om te verliezen is een zeer menselijke en ook begrijpelijke reactie. Wanneer de angst mensen in haar greep krijgt, dan wordt veelal houvast gezocht in wat men nog wel kent of heeft. En als tenslotte deze behoefte aan houvast een krampachtig karakter krijgt, dan wordt daarmee het uitzicht op alternatieven sterk belemmerd. Mensen raken dan opgesloten in zichzelf, in hun eigen denken en voelen. Angst – zo leert immers het spreekwoord ons – is een slechte raadgever.

Om de angst te trotseren, helpt het niet dat we haar ontkennen. Ze is er, en dat is reëel. Wat we wel kunnen proberen is, om eraan voorbij te komen. Dat is de houding van wie moedig durft te zijn. Moed is het kenmerk van mensen, die hun angst onder ogen durven zien, maar desondanks zich vrij voelen om te doen wat nodig is. Het geloof in de noodzakelijke en daarom juiste keuze is sterker dan de angst om te verliezen wat onopgeefbaar lijkt. Op dit moedige geloof doet Jezus een appel, wanneer hij zegt: 'Wie zijn leven wil redden, zal het verliezen, maar wie zijn leven om Mij verliest, die zal het redden.' (Lc 9,24) Los laten wat vertrouwd is en wat niet prijs te geven lijkt, is niet eenvoudig. Maar de moed om desondanks te kiezen voor het paradoxale verlies-dat-winst-oplevert, maakt het onmogelijke op een onverwachte manier toch mogelijk.

Doorverteld

Naast de vele geluiden van protest inzake de komst van vluchtelingen zijn er ook verhalen die meestal het nieuws niet halen. Zo gaan die dingen doorgaans: het kwade schreeuwt, het goede fluistert slechts. Het zou zo mooi zijn, als al die gefluisterde verhalen meer aandacht kregen en doorverteld werden. Want de komst van de vele vluchtelingen geeft ons nu juist ook een uitgelezen kans. De kans immers om ons (als Nederlanders, als mensen met een humanistische of gelovige overtuiging) van onze beste kant te laten zien.

Nuance

De brute moordaanslag op de re­dactie van het satirische blad Charlie Hebdo heeft velen ge­schokt. Terecht, want voor de slachtoffers was geen enkel verweer mogelijk. Geen mooi be­gin van 2015. Het kan en mag niet zo zijn, dat iemand met een andere opvatting (ook al is die voor jou ongemakkelijk, misschien zelfs kwetsend) daar­voor met de dood moet betalen. De vrijheid van meningsuiting is in de westerse wereld een grondwettelijk recht, dat door geen enkele fundamentalistische opvatting gebruuskeerd mag worden. The freedom of the word cannot be killed by the freedom of the sword, las ik ergens.

Opvatting ventileren

De gebeurtenissen hebben veel losgemaakt: in de reguliere en op de sociale media. De reacties zijn zeer verschillend wat betreft kwaliteit en strekking. En je krijgt de indruk, dat iedereen de behoefte heeft om een opvatting over de aanslag te ventileren – vaak zonder dat daarbij sprake is van enige vorm van nuancering. Onderbuikgevoelens en speculaties zijn vaak sterkere drijfveren bij het doen van uitspraken in dit soort kwesties dan duidelijke feiten of een reële weergave van de standpunten van wie er een andere mening op na houdt. Voorbeeld: op Facebook heeft de pagina 'Geen asielzoekers in Zeelandhallen Goes' binnen enkele weken 2250 likes (!) gekregen. Terwijl er van het COA nog geen enkel verzoek is uit­gegaan aan de gemeente om de locatie beschikbaar te stellen. De Goese burgemeester René Verhulst heeft in zijn nieuwjaarstoespraak ernstige bedenkingen geplaatst bij de 'vind-ik-leuk-democratie'.

Zoeken naar de ziel

Over de relatie tussen kunst en religie

Hoe komt het toch, dat gelijktijdig drie exposities in De Kunsthal in Rotterdam zo uitdrukkelijk aandacht hebben gegeven aan het spirituele aspect van het menselijk bestaan? Het samenvallen van deze drie tentoonstellingen trof ik aan (toevallig of juist niet?), toen ik op zaterdag 7 januari 2012 een bezoek bracht aan de kunstkathedraal in de Maasstad. Aanleiding voor het bezoek was, dat mijn aandacht was getrokken door de aankondiging van de fototentoonstelling 'Religie Nu'.