Een prachtige paradox

Overweging op de 29e zondag door het jaar (jaar B)

Lezingen: Jesaja 53,10-11; Marcus 10,35-45

Het kan heel gezond zijn om in je leven te koersen op je ambities, bijvoorbeeld om een bepaalde opleiding te voltooien of om je bedrijf goed in de markt te zetten. Door te streven naar een bepaald doel in je leven houd je jezelf scherp en alert. Daardoor ben je beter in staat om de hoofd- en de bijzaken te onderscheiden. En het kan een grote voldoening geven, wanneer je constateert dat je ambitie je heeft gebracht, waar je wilde zijn.

Afbeelding van GoodFreePhotos.com

Ware grootheid

Toch kan het woord ambitie ook een negatieve bijklank hebben. Dat is het geval, wanneer ambitie gaat samenvallen met eerzucht. Je streeft dan een bepaald doel na omwille van het aanzien dat het je oplevert. Niet het goede resultaat van je streven staat dan voorop, maar het stijgen in de achting van anderen. Aanzien, status, prestige, invloed, glans en grootheid zijn doelen waarnaar mensen kunnen streven, maar je kunt je afvragen of daarin nou de ware grootheid is te vinden.

Zeker niet, als we de schriftlezingen van vandaag serieus nemen. In de passage uit de profeet Jesaja wordt gesproken over een dienaar van God, die bereid is om vernedering en lijden op zich te nemen. En nog wel, zo horen we, op een besluit van God zelf. Wat is dat dan voor een wrede God, dat hij zoiets toestaat? Dat hij zelfs een positieve beslissing neemt in deze zaak? Om dit besluit van God te kunnen plaatsen, moet je het goed verstaan. Het is volgens mij geen actief, maar een passief besluit. Als zijn dienaar wordt vernederd, besluit God om niet in te grijpen. Daardoor wordt zijn bedoeling duidelijker dan wanneer hij wel zou ingrijpen.

Gefeliciteerd!?

Overweging op de 4e zondag door het jaar (jaar A)

Lezingen: Sefanja 2,3; 3,12-13; Matteüs 5,1-12a

Bij een verjaardag, een jubileum of een huwelijksfeest brengen we aan de jarige, de jubilaris of het bruidspaar onze gelukwensen over. Proficiat, gefeliciteerd, van harte geluk gewenst: het kan in verschillende bewoordingen worden gezegd. Je wenst de ander het goede, het beste toe. En dat doen we met name als er blijde gebeurtenissen plaats vinden. Of bijvoorbeeld ook bij de jaarwisseling.

De nieuwe Mozes

In het evangelie vandaag horen we Jezus verschillende keren zeggen: 'Proficiat!' Maar als je goed luistert, dan gaat het hier niet speciaal over feestelijke of bijzondere gebeurtenissen. Eerder lijkt het tegendeel het geval te zijn. Jezus feliciteert mensen die arm van geest, verdrietig of zachtmoedig zijn. Hij wenst hen geluk omdat ze honger en dorst hebben naar gerechtigheid, vrede brengen of zachtmoedig zijn. Hij feliciteert hen – dat lijkt toch wel het toppunt – omdat ze vervolgd, uitgescholden en gehoond worden. Nou … je vraagt je af, of je met zulke omstandigheden eigenlijk wel gefeliciteerd wil worden.

De intentie telt

Overweging bij de 22e zondag door het jaar (jaar C)

Lezingen: Sirach 3,17-18.20.28-29; Lucas 14,1.7-14

Nu de Olympische Spelen in Rio weer voorbij zijn, is de balans opgemaakt van de resultaten. Met acht gouden, zeven zilveren en vier bronzen plakken is Nederland geëindigd als elfde in het medailleklassement. Er zijn mensen, die deze resultaten teleurstellend vinden, anderen zeggen dat er meer goud is binnengehaald dan in Londen vier jaar geleden. Het is opvallend hoezeer mensen elkaar afrekenen op de behaalde resultaten. Het wordt ons al van kindsbeen af bijgebracht. Je moet de beste willen zijn: thuis, op school, in de sport, op je werk, in heel de samenleving. We leven in een prestatiemaatschappij. Je moet je omhoogwerken en wie niet tot de besten behoort, wordt een loser genoemd.

Naar beneden

Martin Buber, de grote joodse denker uit de vorige eeuw, heeft er al op gewezen, dat het woord 'resultaat' niet gezien kan worden als een naam van God. Om het in mijn woorden te zeggen: niet het resultaat telt uiteindelijk, maar de intentie waarmee je de dingen doet.

Daarom kan ik mij goed thuis voelen bij de lezingen uit de Schrift. Ze wijzen ons vandaag op een andere weg, op een verrassende mogelijkheid. In de eerste lezing hebben we een aantal wijsheden beluisterd uit het boek van Jezus Sirach. Deze Jezus, zoon van Sirach, is een wijsheidsleraar, die we moeten situeren in Egypte rond het jaar 190 voor de jaartelling. Hij is iemand die – in dat vreemde land – trouw blijven aan de joodse traditie, maar wel openstaat voor nieuwe invloeden. De kern van zijn wijsheid bestaat hierin, dat mensen zich iets gelegen laten liggen aan de richtlijnen en voorschriften van God. En die richtlijnen hebben weer alles te maken met je plaats weten in het leven. Je plaats weten, dat wil zeggen: beseffen hoe je in verhouding staat tot andere mensen, tot ieder mens. Dus: ook als je rijk bent, blijf dan bescheiden. Jezus Sirach gaat zelfs een stap verder, hij zegt het nog uitdagender: hoe meer aanzien je hebt, hoe meer je jezelf moet vernederen.

Betrokken zijn. Maar waarop?

De manier waarop je kijkt naar de wereld waarin je leeft, is voor een groot deel afhankelijk van de positie die je op enig moment hebt. Toen ik woonde in Kwadendamme was dit dorp het centrum van waaruit ik afstanden berekende naar mijn bestemming. Nu ik in Kapelle woon, ligt daar het middelpunt van mijn leef- en belevingswereld. Ook de plek die je inneemt in de samenleving is bepalend voor je wijze van waarnemen. Een ondernemer heeft waarschijnlijk een andere opvatting van hoe een stad toegankelijk moet zijn dan een deskundige op het gebied van verkeersveiligheid. Een fotograaf of een kunstschilder weet heel goed, dat het standpunt van de waarneming in grote mate bepalend is voor de wijze waarop het afgebeelde object wordt gezien en weergegeven.

Diskwalificatie

Zo komt het nogal eens voor, dat je mensen die de kerk erg ter harte gaat, hoort spreken over randkerkelijke of buitenkerkelijke mensen. Wie zulke aanduidingen gebruikt, heeft - vanuit eigen perspectief gezien - natuurlijk gelijk. Maar mij het stoort enigszins, dat hij daarmee zichzelf in het centrum van zijn denkwereld plaatst. Menselijk gezien heel begrijpelijk, maar vanuit evangelisch oogpunt geheel niet terecht. Om het scherp te stellen: ik vind de aanduiding 'randkerkelijk' eigenlijk een diskwalificatie.