Je beeld herzien

 Overweging op de 2e zondag van Pasen (B)

Lezingen: Handelingen 4,32-35; Johannes 20, 19-31

Afbeelding:
www.augustinusparochie.nl

Als je voor het eerst samenkomt met een nieuwe groep, in een nieuwe klas of met nieuwe collega's, dan is het altijd aftasten. Hoe liggen de onderlinge verhoudingen? Wie komt sympathiek over? Is er een druktemaker in de groep? Wie houdt zich op de achtergrond? Gaandeweg leer je elkaar beter kennen en weet je wat je aan elkaar hebt. Onderling vertrouwen is iets dat verdiend moet worden, maar het kan evengoed beschadigd worden. Vaak gaan we daarbij uit van de gedachte: eerst zien en dan geloven.

Andere volgorde

Jezus nodigt ons vandaag uit om de omgekeerde volgorde te hanteren. Eerst geloven, dan zien. Deze ongebruikelijke volgorde vraagt het nodige lef. Waar je uitgaat van 'eerst zien, dan geloven' wil je een tastbaar bewijs. In wezen kun je het zien als een uiting van wantrouwen. Pas nadat de ander heeft aangetoond, dat zij of hij betrouwbaar is ben je bereid ook inderdaad je vertrouwen te geven. Jezus echter vraagt ons de moed op te brengen een sprong in het duister te maken. Zalig die niet gezien en toch geloofd hebben. De ongebruikelijke zienswijze die Jezus ons voorstelt is niet iets wat je van de ene dag op de andere jezelf eigen maakt. Vaak is er een groeiproces nodig om tot een nieuw inzicht te komen.

Leerschool in vertrouwen

Overweging bij de 18e zondag door het jaar (jaar B)

Lezingen: Exodus 16,2-4.12-15; Johannes 6,24-35

Er zijn veel manieren, waarop mensen zoeken naar vervulling in hun leven. De een doet alles om het zijn geliefde naar de zin te maken, de ander zoekt het in vrijwilligerswerk voor Amnesty. Weer een ander verliest zich helemaal in muziek of sportieve uitdagingen, en een vierde komt tot zichzelf in de stilte van een klooster. Op allerlei manieren willen mensen zin en invulling geven aan hun bestaan. De honger naar zin is vandaag misschien wel groter dan ooit, al zoeken veel mensen deze zinvervulling niet meer in de kerken.

De Schriftlezingen vandaag gaan ook over de vraag, hoe de honger naar zin kan worden vervuld. In de eerste lezing hoorden we een gedeelte uit het lange verhaal over de tocht van de Israëlieten door de woestijn. De zin van deze barre tocht is, dat het volk van God is bevrijd uit de slavernij in Egypte, en dat het op weg is naar eigen grond om op te wonen. Maar de ontberingen onderweg brengen de Israëlieten aan het twijfelen. Vrijheid is een mooi ideaal, maar als je omkomt van de honger, dan is zo'n ideaal eerder een illusie. Het voormalige slavenvolk stelt zijn leider, Mozes, verantwoordelijk voor het dreigende fiasco. En in zijn persoon wordt eigenlijk ook God ter verantwoording geroepen. Het vertrouwen wordt opgezegd.

Kansen waarnemen

Beschouwing

Harde cijfers (over het aantal verkeersongevallen per jaar, de groei van het BNP in 2017, de tevredenheid van de inwoners van Nergenshuizen over hun woonomgeving) geven ons het gevoel, dat we greep hebben op onze werkelijkheid. We 'weten' waar we over praten en wat we moeten doen om de omstandigheden (zo mogelijk nog meer) te verbeteren. Statistisch materiaal geeft ons de mogelijkheid om prognoses te maken en een project – letterlijk: vooruit-worp – te ontwikkelen voor de komende tijd.

Ook in het kerkelijke leven baseren we onze plannen, minstens ten dele, op statistische gegevens. We extrapoleren het aantal kerkbezoekers, communicanten en uitvaarten van het afgelopen decennium om een verwachting te kunnen uitspreken over waar we de komende vijf jaar rekening mee moeten houden. Daar is natuurlijk niets mis mee. Het gezonde verstand en de feitelijke financiële speelruimte bepalen voor een deel wat onze mogelijkheden en beperkingen zullen zijn.

Hunkeren

Beschouwing

In 2015 publiceerde de katholieke theoloog Erik Borgman zijn hoopgevende en tegelijk uitdagende boek Waar blijft de kerk? Het uitdagende karakter van het boek wordt duidelijk uit de ondertitel: Gedachten over opbouw in tijden van afbraak. Borgman illustreert deze uitdaging met een - in mijn ogen - mooi beeld over de verhouding van liturgie en diaconie in de kerk: 'Misschien kan de dubbele bloedsomloop in het menselijk lichaam dienen als een verhelderend beeld. De kleine bloedsomloop stuurt het bloed vanuit het hart door de longen en terug naar het hart. Zo komt er zuurstof in het bloed. De grote bloedsomloop stuurt het bloed vanuit het hart door het lichaam, zodat de verschillende organen van zuurstof worden voorzien en kunnen functioneren. Als het bloed de zuurstof aan de delen van het lichaam heeft afgegeven, komt het terug in het hart. Dit pompt het opnieuw langs de longen, zodat het opnieuw zuurstof kan opnemen. In het lichaam van de kerk is de liturgie de kleine bloedsomloop, en het handelen van de gelovigen in de wereld de grote.' (p. 83)

Niet bang

Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat veel energie in het kerkelijke leven, zowel bij een aanzienlijk deel van de beroepskrachten als bij vele vrijwilligers en parochianen, gaat zitten in het in stand houden van de kleine bloedsomloop. Het voorbereiden en vieren van de liturgie vraagt in verhouding (te) veel van onze tijd. Als deze waarneming juist is, dan zou de beeldspraak van Borgman erop neerkomen, dat de verschillende organen van het menselijke lichaam, casu quo het (gelovige en diaconale) handelen van de gelovigen in de wereld, door zuurstoftekort verschrompelen en afsterven. Enigszins kort door de bocht gezegd: veel 'bidden' en weinig 'werken' zullen niet helpen om de kerk in onze wereld de juiste plaats te geven.

Eerst geloven, dan zien

Overweging op de 18e zondag door het jaar (jaar B)

Lezingen: Exodus 16,2-4.12-15; Johannes 6,24-35

Een mens zwoegt wat af in zijn leven. Vele uren kost het om ons werk te doen: in het bedrijf, thuis of op school. En dat allemaal met de bedoeling om brood op de plank te krijgen, een huis te bekostigen om in te wonen, kleren te kunnen aantrekken die ons lichaam beschermen en verder alle dingen te kopen die ons leven aangenamer maken. Maar het voldoen aan al deze materiële behoeften is geen garantie, dat we ook gelukkig zijn in ons leven. Het verschil tussen een aangenaam leven en een gelukkig leven wordt bepaald door hoe wij omgaan met de volgorde van zien en geloven.

Zien wat nog niet is

Over die volgorde gaan ook de verhalen, die wij vandaag gehoord hebben in de Schrift. In de eerste lezing hebben wij gehoord over het volk Israël, gevlucht uit het slavenbestaan in Egypte en nu dolend door de barre, onherbergzame woestijn. De mensen morren tegen Mozes, want ze hebben honger. Ook al was er onderdrukking in Egypte, er was wel brood om te eten. Geen vrijheid dus, maar wel brood. Maar Mozes vraagt de Israëlieten om meer vertrouwen te hebben in de voorzienigheid van God. God biedt vrijheid en brood. Dat vraagt echter wel vertrouwen van de Israëlieten, ze moeten willen geloven in Gods leidende hand. Je moet willen zien wat er nog niet is, maar wat wel komen kan. Dus niet: eerst zien en dan geloven. Maar juist het omgekeerde: eerst geloven en dan zien. Vertrouw nou maar dat het goed komt, en dan zie je het ook gebeuren. God zal voorzien in de behoeften van de Israëlieten.

Geloven 'per evenement'

Er verandert veel in de wereld waarin wij leven. Niet alleen door de steeds nieuwe ontwikkelingen, die de techniek en de medische wetenschap ons brengen. Of door de politieke en economische veranderingen van de laatste jaren. Maar ook in de manier waarop mensen met hun geloof omgaan.

Persoonlijk betrokken

Een van de meest opvallende veranderingen is misschien wel, dat de manier waarop mensen hun betrokkenheid bij kerk en geloof laten zien, sterk verschilt van wat wij uit het verleden kennen. De wekelijkse kerkgang wordt nog slechts door 6% van het aantal geregistreerde katholieken gemaakt. Maar wat mij vaak opvalt is, dat er globaal genomen meer mensen in de kerk zitten als er meer misintenties worden gevraagd. Een relatief grote belangstelling zie je ook bij de meeste uitvaarten. De behoefte om een kerkdienst te bezoeken is kennelijk groter naarmate mensen zich er persoonlijk meer bij betrokken voelen.

Om troost en kracht

Overweging bij de viering van Maria Tenhemelopneming

Lezingen: Openbaring 11,19a;12,1-6a.10ab; Lucas 1,39-56

Er zijn - in de 155 jaar sinds deze kerk van Maria Tenhemelopneming in Ovezande bestaat - heel wat kaarsjes aangestoken hier bij het beeld van de moeder van Jezus. Heel wat gebeden en gebedjes zijn uitgesproken in deze kerk. Heel wat mensen zijn naar hier gekomen om troost en kracht te zoeken. Heel wat liederen zijn hier gezongen om het vertrouwen van mensen uit te drukken in Maria. En ook nu, op het patroonsfeest van onze kerk, zijn we hier samen om te bidden en te zingen, om troost en kracht te zoeken. Want dat is toch, wat wij mensen vaak nodig hebben in ons leven.

Vertrouwen

Vaak gaat alles wel zijn gewone gangetje in ons leven. Vaak kunnen we de dingen op onze routine doen. Maar ieder van ons kent ook momenten of zelfs langere perioden in haar of zijn leven, waarop het niet meezit. Ziekte, tegenwerking, teleurstelling, het verlies van een dierbare, een verstoorde relatie, oneerlijk behandeld worden, geen werk, de armoede in onze wereld – het zijn dingen die we allemaal wel herkennen. Juist in zulke omstandigheden is het nodig, dat je ergens je kracht vandaan kan halen om overeind te blijven. Juist dan is het nodig om het perspectief te krijgen, dat nog niet alles verloren is. Juist dan is het nodig om te voelen, dat je vertrouwen kunt houden in de goede afloop van de dingen.

Meer dan je verwacht

Overweging op de 18e zondag door het jaar (jaar A)

Lezingen: Jesaja 55, 1-3; Matteüs 14, 13-21

Foto afkomstig van https://twitter.com/oneworldnl

Op internet circuleert een foto, die de voorpagina van de kranten niet heeft gehaald. We zien een hoge muur, we zien een Palestijnse en een Israëlische vlag, we zien een een Joodse man en een Arabische vrouw. Ze geven elkaar een kus. Over de muur van wantrouwen heen. De foto is duidelijk in scene gezet. De afbeelding is gemaakt ter ondersteuning van de campagne: Joden en Arabieren weigeren om vijanden te zijn. De actie maakt duidelijk, dat er in Israël en in de Gazastrook mensen wonen die meer verwachten. Meer dan alleen maar nieuwe beschietingen, meer dan een verdergaande escalatie van het conflict, meer dan enkel het officiële verhaal dat 'de andere partij' oorzaak is van het geweld.

Is het reëel om meer dan het gewone te verwachten? Dat hangt af van hoe je bereid bent te kijken. Als je vooral kijkt naar wat er in onze wereld gebeurt aan onheil en onrecht, dan zul je niet zo gauw meer-dan-het-gewone verwachten. Eerder nog meer-van-hetzelfde. Maar als je het aandurft om niet alleen maar te kijken naar wat is, als je bereid bent om te zien naar wat kan zijn, dan ga je andere dingen ontdekken. Deze manier van zien is die van iemand, die durft te vertrouwen op een visioen. Deze manier van zien kunnen we ook ontdekken in de schriftlezingen van vandaag.

Niet wat is, maar wat kan zijn

Helmgras is het eerste wat je ziet. Verderop het strand met enkele rijen paalhoofden. Om het zeilbootje te zien, moet je al aardig turen. En tenslotte, in de verte, de horizon.

Dat is onze manier van kijken. Eerst zien we wat dichtbij is. Dan pas gaan we op zoek naar wat meer verwijderd ligt. En vaak vermoeden we achter de horizon nog iets meer. Mogelijkheden, die niet direct binnen het verschiet liggen. Maar ze zijn er wel! Mogelijkheden en kansen, paden die nog onbetreden zijn, niet verkende gebieden. Ze maken een verlangen in ons wakker. We willen ernaar op zoek gaan. Niet naar wat is, maar naar wat kan zijn.