Anders leren zien

Overweging op de 5e zondag van Pasen (jaar C)

Lezingen: Handelingen 14,21-27; Johannes 13, 31-33a.34v

Ik begin maar met het intrappen van een open deur. Want ieder weet, dat mensen het niet altijd met elkaar eens zijn. De meningsverschillen kunnen soms behoorlijke spanningen opleveren, wanneer bepaalde politieke of religieuze opvattingen in het geding zijn. En helaas kan niet ontkend worden, dat mensen soms geweld gebruiken om het gelijk aan hun kant te krijgen. Toch zouden verschillen van inzicht nooit aanleiding mogen geven tot het gebruik van machtsmiddelen of van geweld.

Een andere weg

Maar hoe moet dat dan, als je ziet dat mensen – die zich van elkaar onderscheiden door verschillende opvattingen en gebruiken – toch behoren tot een en dezelfde samenleving? We horen vaak over respect hebben voor elkaar. En tegelijk zie je gebeuren, dat toch vooral de ander respect moet hebben voor mij. Respect dus als iets, dat kan worden afgedwongen met fysiek of verbaal geweld. Zoals bijvoorbeeld op voetbalvelden, wanneer men het niet eens is met een beslissing van de scheidsrechter.

Onvoorwaardelijke zorg

Filmrecensie van: A simple life (2011)

Regie: Ann Hui

Er zijn veel verschillende vormen waarin wij in ons leven de liefde kunnen waarnemen en ervaren. De liefde tussen ouders en hun kinderen is anders dan die tussen kinderen en hun ouders. De liefde als vriendschap tussen vrienden en vriendinnen verschilt van de liefde tussen man en vrouw. We kennen de liefde tussen partners van hetzelfde geslacht. Ook tussen collega's kun je een bepaalde vorm van liefde waarnemen. Bijvoorbeeld als de ene collega in een conflictsituatie het opneemt voor een ander. Of minder dramatisch: als de ene collega een klus van de ander overneemt omdat hij/zij thuis een ziek kind of een zieke partner heeft. Op deze manier heeft de liefde vorm gekregen als wat we gewoonlijk solidariteit noemen. Maar ook genegenheid, erotiek, vriendschap, saamhorigheid of passie kunnen aspecten zijn van dat veelomvattende en tegelijk vaak versleten begrip liefde.

In de op ware gebeurtenissen gebaseerde film A simple life wordt ons de liefde op zeer serene wijze getoond in de verhouding tussen Roger, een jonge vrijgezelle filmproducent, en de oudere Ah Toa, die al sinds generaties de familie van Roger dient als hulp in de huishouding en kinderoppas. Het verhaal speelt zich af in Hongkong, de enorme metropool, waar de regisseuse vooral de menselijke maat, op sobere en prachtige wijze tegelijk, in beeld brengt.

Pasen, steeds opnieuw

Overweging op de 3e zondag van Pasen (jaar C)

Lezingen: Handelingen 5,27b-32.40b-41; Johannes 21,1-14

Ooit heb ik het verhaal gehoord van een man, die vertelde dat hij ernstig ziek was geweest. Zo ernstig, dat hij op het randje van de dood had gelegen. Niemand begrijpt het, maar hij was weer beter geworden. 'Sindsdien ben ik een ander mens geworden,' zei hij. 'Dingen waar ik mij vroeger druk om maakte, vind ik nu erg betrekkelijk. En waar ik toen aan voorbij leefde, heeft nu veel meer waarde gekregen. Ik leef anders, intenser.' Je kunt je voorstellen, dat deze man voor zijn vrienden en familie een ander mens is geworden. De buitenkant is dezelfde gebleven, maar zijn gedrag, zijn manier van reageren is anders geworden. Wie hem vóór en na zijn ziekte heeft gekend, zal nu zeggen: hij is het, en toch ook weer niet. Hij is anders geworden.

Ornament in de Geertruidskerk
te Geertruidenberg

Twijfel

Iets van die verwarrende ervaring vinden we terug in dat rare zinnetje uit het evangelie: 'Wetend dat het de Heer was, durfde geen van zijn leerlingen hem te vragen: Wie bent U?.' Ze weten dat Hij het is, maar er is toch twijfel: is Hij het echt? Hij was toch geëxecuteerd door de kruisiging? En nu staat Hij hier, eerst als iemand die vraagt om een stuk vis, en later, weer terug op het strand, als de gastheer die hen uitnodigt voor het ontbijt.

Herinneren helpt

Overweging op de 2e zondag van Pasen (jaar C)

Lezingen: Handelingen 5,12-16; Johannes 20,19-31

Misschien was ik acht of negen jaar, toen mijn vader op een dag vroeg, of ik bij opa wilde vragen om het plintenladdertje te lenen. Dat wilde ik wel doen, maar eerlijk gezegd vergat ik in de loop van de dag om het verzoek uit te voeren. 's Avonds vroeg mijn vader naar het laddertje. Oeps, vergeten! 'Weet je ook, waar ik dat laddertje voor nodig heb?'' vroeg mijn vader. 'Geen idee,' zei ik. 'Weet je ook wat voor dag het is vandaag?' vroeg hij weer. Pas toen ik op de kalender keek, zag ik dat het 1 april was. En ik begreep dat een ladder volkomen zinloos was om plinten te gaan bewerken. Zo zijn er ook mensen die – zonder een spier te vertrekken – een verhaal kunnen opdissen, waardoor je gaat geloven dat het nog gebeurd is ook. Pas als je erover gaat nadenken, kom je tot de conclusie, dat het niet waar kan zijn.

Schilderij van Leendert van der Cooghen uit 1654
gezien in het Catharijnenconvent te Utrecht
op 7 februari 2015

Op zijn kop

Tomas hoefde niet lang na te denken om te concluderen, dat het niet waar kon zijn, wat zijn vrienden hem vertelden. 'Jezus gezien? Neem je grootje in het ootje, maar mij niet!' Tomas wist heel goed wat er gebeurd was. De arrestatie en executie van Jezus stonden nog helder op zijn netvlies. De gedachten aan de oneervolle dood van Jezus, en misschien nog wel meer de onrechtvaardigheid ervan, kon hij maar niet uit zijn kop zetten. En nu zou het volgens zijn vrienden opeens helemaal anders zijn? Ja, dag!

Aan het debacle voorbij

Overweging op Stille Zaterdag

Huiskamerviering te Rilland

Lezingen: 1 Tessalonicensen 4,13-18; Johannes 14,1-7

Het is vroeg in de morgen, op een wolkeloze dag tegen het einde van maart. Je bent al buiten, maar het is nog kil en koud. Het belooft een mooie dag te worden, maar of de regen zal wegblijven, is nog onzeker. Je hoopt dat de dag zonovergoten zal zijn, maar of dat ook zo is, moet je afwachten. In die stille verwachting denk je terug aan de dag van gisteren. Niet alleen het weer was onaangenaam en guur. Ook al je bezigheden werden getekend door teleurstelling en alles wat maar kon tegenzitten. Maar misschien wordt het vandaag beter. Je hoopt het. Je bent in stille afwachting.

Zo zijn wij vandaag hier samen, gastvrij ontvangen in deze huiskamer. In stille afwachting bijeen. Want de herinnering aan het gruwelijke lijden van Jezus ligt nog vers in ons geheugen. Het debacle leek compleet. Alles, waarop de hoop van de leerlingen – van ons – op was gevestigd, is compleet de grond in geslagen. Maar toch, vandaag zijn we in stille afwachting van wat gaat komen. We bevinden ons in de tijdsspanne tussen enerzijds mislukking en anderzijds aan de mislukking voorbij. Maar of we werkelijk daar kunnen komen, voorbij aan de mislukking, dat moeten we nog afwachten. We zijn nog niet aangeland bij het lege graf, maar moeten nog wachten en hopen.

Het individualisme failliet?

Beschouwing

De individuele vrijheid van mensen beschouwen wij in onze samenleving als een groot goed. Deze vrijheid is in de Nederlandse grondwet vastgelegd en wordt daarin gegarandeerd als onder meer de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van vereniging. Het adequaat omgaan met de individuele (en ook met de gezamenlijke) vrijheid veronderstelt een morele verantwoordelijkheid, die gevormd en getraind moet zijn om tot de juiste keuzes te komen in het handelen en spreken. Natuurlijk kunnen die keuzes verschillen naar gelang de persoonlijke aard en de voorkeuren van de individuele mens, de maatschappelijke, politieke of economische omstandigheden waarin hij/zij zichzelf aantreft of het levensbeschouwelijke referentiekader dat wordt gehanteerd.

Referentiekader

In voorgaande tijden werd de morele verantwoordelijkheid van mensen mede gevormd door 'de grote verhalen'. Mede, want ook de persoonlijke en maatschappelijke omstandigheden zijn van invloed op hoe de morele verantwoordelijkheid van mensen zich ontwikkelt. Het teloorgaan van de grote verhalen, van de overkoepelende betekenissystemen (zoals christendom, socialisme of humanisme) heeft tot gevolg, dat mensen in de postmoderne tijd hun eigen referentiekader moeten samenstellen, waarmee de moraliteit gevormd kan worden. Of in bepaalde gevallen ook misvormd kan worden. De sociale ondersteuning (al moet gezegd: soms ook de sociale controle) bij het vormen van de morele capaciteiten ontbreekt immers goeddeels.

Tweede kans

Filmrecensie van Troubled Water (2009)

Regie: Erik Poppe

In de gevangenis bespeelt Jan Thomas Hansen het kerkorgel tijdens de diensten. Wanneer hij vervroegd wordt ontslagen, na een straf van acht jaar wegens veroordeling voor kindermoord, zoekt hij een baan als organist in een Lutherse kerk. Hij gebruikt alleen de naam Thomas, zwijgt over zijn verleden en wordt aangenomen. Er ontwikkelt zich een goede verstandhouding met Anna, de priester van de kerk, die een zoontje heeft uit een eerdere relatie. Jens en Thomas kunnen het goed vinden.

In flash backs wordt duidelijk, dat Jan Thomas en een vriend in een kinderwagen een jongetje (Isak) hebben meegenomen, enkel met de bedoeling om de beurs van de eigenares te stelen. Maar als het jongetje Jan Thomas herkent, raken de mannen in paniek. Het jongetje raakt gewond. Jan Thomas laat het lichaam van het jongetje wegdrijven in de rivier. Het stoffelijk overschot wordt nooit meer gevonden.

Vergeving

De film laat een afwisseling van verhaallijnen zien, die je als kijker pas gaandeweg met elkaar in verband kunt brengen. Een beproefde manier om de spanning op te voeren en de aandacht van de kijker vast te houden. In deze film is het een geslaagde manier om de gebeurtenissen vanuit verschillende standpunten weer te geven.