Iederéén draagt iets bij

Interview met Marjolein van Roekel,

geestelijk verzorger in het Admiraal de Ruiterziekenhuis

in de serie Graven naar geloof

Onbekend maakt onbemind, zegt het spreekwoord. Maar daar komt verandering in, als de weergave van mijn gesprek met Marjolein van Roekel onder ogen van de lezers komt. Hoezo onbekend? Marjolein: 'Vanmorgen verzorgde ik een introductie voor nieuwe medewerkers in het ADRZ. Zelfs voor hen is het niet duidelijk, wat het werk van de geestelijk verzorger inhoudt. Wij werken in Goes met een team van drie geestelijk verzorgers: Jeannette van de Beukel en Marianne Zandbergen namens de protestantse kerken en ik zelf namens de katholieke kerk. Maar uitgangspunt bij ons werk is, dat wij beschikbaar zijn voor alle patiënten, ongeacht hun levensovertuiging.

Krachtbronnen

Wanneer mensen hier terecht komen, dan gebeurt het dat ze geconfronteerd worden met de waarom-vraag. Levensvragen, vragen rond zingeving komen sneller naar boven als je met ziekte of ernstige beperkingen te maken krijgt. Belangrijk in mijn werk is om in dergelijke situaties vooral te luisteren. Het past niet, dat ik de vragen van mensen beantwoord voor hen, maar dat ik hen help om hun eigen antwoord te vinden. Ik probeer aan te sluiten bij wat voor deze mens de krachtbronnen zijn, waaruit zij of hij kan leven. Dat vraagt maatwerk, want de richting waarin de antwoorden worden gevonden is afhankelijk van de eigen levensovertuiging. Ook in crisisomstandigheden, die door het ziekteproces worden versterkt, zie je dat mensen leren ontdekken hoe hun leven de moeite waard kan zijn, ondanks de beperkingen van dit moment of de handicaps in de toekomst.

Het heilige in het alledaagse

Wat heilig is, beschouwen wij als bijzonder. Wij zetten het apart van het alledaagse. Het is iets 'waar een ander niet aan moet komen'. Omdat het heilige voor ons bijzonder dierbaar is of omdat wij het als kostbaar aanmerken. Zo kennen alle godsdiensten heilige voorwerpen, heilige boeken, heilige plaatsen, heilige gebruiken of rituelen en heilige personen. Ze worden apart gehouden, omdat ze voor de belijders van de betreffende godsdienst een bijzondere betekenis hebben. Want het heilige is vrijwel altijd ook een verwijzing naar het goddelijke, naar datgene wat onze gewone werkelijkheid overstijgt. Het heilige kan ons kracht en troost geven, houvast en bemoediging.

In het bloemstuk dat op de kist lag van een dierbare
zijn stukken gereedschap (uitdrukking van zijn beroepsleven)
en wandelschoenen (verwijzend naar zijn grootste hobby) verwerkt.

Toch kan het ook zo zijn, dat in gewone alledaagse dingen of gebeurtenissen iets van heiligheid zit opgesloten. Vaak gaat het dan om voorwerpen, gebeurtenissen of personen die voor ons een bijzondere betekenis hebben. Een foto van een dierbare overledene, een vriendschapsring, een tekening gemaakt door een kleinkind, een stuk gereedschap dat door een geliefde oom werd gebruikt, het gedenken van de trouwdag of van de sterfdag van de ouders, de herinnering aan een mooie en betekenisvolle ontmoeting, een persoon die op een bijzonder levensmoment veel heeft betekend: het zijn allemaal voorbeelden die een bijzondere betekenis weergeven. En in al deze voorbeelden is er ook sprake van toewijding.

Het geloof van opstandige mensen

Overweging op het hoogfeest van Pasen

Lezingen: Handelingen 10,34a.37-43; Johannes 20,1-9

Je hoort het ongeloof en de verbijstering in de woorden van Maria van Mag­dala. Lijkrovers, grafschenners van het ergste soort, zijn ervan door gegaan met het lichaam van haar Heer. De wrede dood van deze onschuldige is op zich al erg genoeg, maar dat dit er nog bij komt - daar kan ze absoluut geen plaats aan geven.

Pas later, veel later, komt Maria tot het besef, dat hier iets heel anders aan de hand is. Lijkrovers zouden niet de moeite hebben genomen om de doeken, waarin het lichaam gewikkeld was, te verwijderen en achter te laten. Dat de doeken er zijn, en ook de manier waarop ze er nu liggen, is een aanwijzing dat degene die erin gewikkeld was, eruit is gestapt. Geen lijkroof dus, maar opstanding uit de dood. We kunnen er ons geen voorstelling van maken. Opstaan uit de dood, tot nieuw leven komen, dat is een ongehoorde gebeurtenis. Het is iets, dat bijna wel tot ongeloof moet leiden. Het ongeloof, dat dus doorklonk in de woorden van Maria van Magdala.

De vernedering omgebogen

Maar toch. Uiteindelijk komt Maria, en komen ook de andere leerlingen, tot geloof. Ze leren beseffen, dat de dood niet het laatste woord zal hebben. Ze gaan geloven, dat de vernedering van de kruisdood omgebogen wordt in de overwinning op de dood. Het einde is niet het einde. En ook wij mogen het zien gebeuren: in ons eigen leven, in onze persoonlijke ervaring. Nieuw leven, stralend licht, ontluikende natuur en nieuwe kansen.

Stand houden

Overweging op Palmzondag (jaar B)

Lezingen: Marcus 11,1-10; Marcus 15,1-39

China 1989. Met groot militair vertoon wordt de studentenopstand, die vreedzaam begint, hardhandig neergeslagen. Het beeld van de man die in zijn eentje de tanks tegenhoudt, gaat in razend tempo de wereld over. Heel kwetsbaar, maar tegelijk heel moedig laat deze man zien, dat hij ergens voorstaat. Hij is bereid om voor zijn ideaal – meer democratie en betere economische omstandigheden – het leven te laten. Fragiel en toch krachtig; door sommigen als naïef bestempeld, door anderen als een icoon beschouwd; helemaal alleen, maar tegelijk met velen achter zich – zo weerstaat deze man de brute moraal van wie het sterkste is.

Op het Plein van de Hemelse Vrede heeft deze man nooit een naam gekregen. Hij wordt wel aangeduid als de Tank Man. Bejubeld en bespot is hij, deze man van de Hemelse Vrede, omdat hij de autoriteiten tergde en hen wees op hun verantwoordelijkheid voor de verarmde bevolking.

Open voor wat op je pad komt

Interview met An Hantelmann

in de serie Graven naar geloof

Onmiskenbaar maar niet opdringerig staat op de vensterbank een mooi matglazen H. Hart-beeld, geflankeerd door twee kleine kaarsjes. Daarnaast een eenvoudig gaffelkruis zonder corpus, waarover een rozenkrans is gedrapeerd. Hoewel deze religieuze voorwerpen niet de eerste aandacht trekken in de woonkamer van An Hantelmann, zou haar interieur niet compleet zijn zonder deze attributen. 'Niet dat ik nou zo uitgesproken vroom wil zijn,' vertelt ze, 'maar het geloof heeft wel een duidelijke plaats in mijn leven.' Afkomstig uit Rotterdam woont An al ruim dertig jaar met veel plezier in Brouwershaven. 'Heerlijk rustig,' zegt ze, 'maar af en toe moet ik toch even de sfeer van een stad opsnuiven. Met een zoon die in Amsterdam woont, is dat nooit een probleem.'

Bijbel

De oecumenische contacten hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in de wijze waarop An geloof en kerk wil  beleven. Vandaar dat ze, al weer zo'n tien jaar terug, aansluiting zocht bij een bijbelgroep die oecumenisch georiënteerd was. Vier jaar geleden deed ze een poging om vanuit de katholieke hoek een bijbelgroep van de grond te krijgen. 'Ik kreeg de gelegenheid om een avond lobbywerk te doen bij de bijeenkomsten van Geloven Met Volwassenen in Zierikzee. Het heeft wel wat moeite gekost, maar uiteindelijk zijn we met een groepje van zes van start gegaan. En toch ook weer oecumenisch,' voegt An er glimlachend aan toe.

Geloven 'per evenement'

Er verandert veel in de wereld waarin wij leven. Niet alleen door de steeds nieuwe ontwikkelingen, die de techniek en de medische wetenschap ons brengen. Of door de politieke en economische veranderingen van de laatste jaren. Maar ook in de manier waarop mensen met hun geloof omgaan.

Persoonlijk betrokken

Een van de meest opvallende veranderingen is misschien wel, dat de manier waarop mensen hun betrokkenheid bij kerk en geloof laten zien, sterk verschilt van wat wij uit het verleden kennen. De wekelijkse kerkgang wordt nog slechts door 6% van het aantal geregistreerde katholieken gemaakt. Maar wat mij vaak opvalt is, dat er globaal genomen meer mensen in de kerk zitten als er meer misintenties worden gevraagd. Een relatief grote belangstelling zie je ook bij de meeste uitvaarten. De behoefte om een kerkdienst te bezoeken is kennelijk groter naarmate mensen zich er persoonlijk meer bij betrokken voelen.

Niet uitzichtloos

Overweging op de 2e zondag van de Veertigdagentijd (jaar B)

Lezingen: Genesis 22, 1v.9a.10-13.15-18; Marcus 9,2-10

Icoon van de Gedaanteverandering
Pythagorion, Samos, Griekenland

We leven in een tijd, waarin we controle hebben over veel terreinen in ons leven. Een vakantie naar Amerika kun je op voorhand zelf van dag tot dag uitstippelen met informatie die op internet is te vinden. Een trainingsschema kan je goede diensten bewijzen om een vooraf gestelde prestatie te behalen. De gezondheidszorg helpt ons om onze levensverwachting van jaar tot jaar naar boven bij te stellen. Toch overkomen ons bepaalde gebeurtenissen, die onze plannen en verwachtingen zwaar en en zelfs heel heftig kunnen doorkruisen. Ernstige ziekte, het verlies van een dierbare, gebrouilleerde verhoudingen, pest- en treitergedrag van anderen: het maakt ons kwetsbaar en soms compleet weerloos. Hoe graag we het ook anders zouden willen: het lijden maakt deel uit van ons leven.

Tegen de culturele druk

De lezingen van vandaag kunnen ons helpen om – aan het lijden voorbij  – te blijven zoeken naar hoop en perspectief. Het lijden komt voor Abraham heel dichtbij, als hij op de proef wordt gesteld in het offeren van zijn zoon. Deze onmenselijke opgave is des te schrijnender, als je beseft dat Abraham en zijn vrouw Sara tot op hoge leeftijd kinderloos zijn gebleven. Isaäk is hun oogappel, hun hoop voor de toekomst, hun oudedagsverzekering in een tijd waarin zoiets als AOW nog niet bestond. Hij is degene die de mogelijkheid van een nageslacht in zich draagt, en daarmee het perspectief open houdt naar morgen en overmorgen.